Społeczności rdzenne to ludy, które od pokoleń żyją w ścisłym związku z określonym terytorium, zazwyczaj od czasów przed kolonialnych lub sprzed powstania współczesnych państw. Ich tożsamość, kultura, język i duchowość są nierozerwalnie związane z ziemią i przyrodą. Choć ich formy organizacji, zwyczaje i tradycje różnią się w zależności od regionu świata, łączy je silne przywiązanie do wspólnoty, historii i dziedzictwa.
Dziś ludność rdzenna liczy ponad 476 milionów osób, reprezentując ponad 5 tysięcy różnorodnych grup etnicznych w około 90 krajach*. Posługują się ponad 4 tysiącami języków, z których wiele zagrożonych jest wyginięciem. Mimo ogromnego znaczenia kulturowego i ekologicznego, ich głos nadal bywa ignorowany lub marginalizowany.
Z jakimi wyzwaniami mierzy się ludność rdzenna?
Rdzenne ludy od dziesiątek lat mierzą się z wieloma formami wykluczenia i przemocy strukturalnej:
- Ubóstwo i marginalizacja: wiele wspólnot żyje w warunkach skrajnego ubóstwa, bez dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej, edukacji czy infrastruktur.
- Utrata ziemi i zasobów naturalnych: ich terytoria są często przejmowane przez korporacje, przemysł wydobywczy, rolnictwo przemysłowe czy inwestycje infrastrukturalne, bez ich zgody.
- Zanik języków i tożsamości: globalizacja, migracja, presja asymilacyjna oraz brak wsparcia państwowego sprawiają, że wiele kultur i języków znika w ciszy.
- Brak uznania praw: w wielu krajach prawa ludności rdzennej nie są respektowane – brakuje mechanizmów formalnego uznania ziemi, samorządności czy konsultacji (zasada FPIC).
Ich wykluczenie nie jest tylko problemem przeszłości – to realne wyzwanie teraźniejszości, które wymaga natychmiastowej reakcji ze strony społeczeństwa, instytucji i biznesu.
Dlaczego ONZ ustanowiła ten dzień?
9 sierpnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Ludności Rdzennej. Został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1994 roku, w rocznicę pierwszego spotkania Grupy Roboczej ds. Ludności Rdzennej, które miało miejsce w 1982 roku.
To nie jest tylko symboliczna data. To okazja, by zatrzymać się i wsłuchać w głosy tych, których historia, mądrość i wiedza mogą odegrać kluczową rolę w budowaniu bardziej sprawiedliwego, zrównoważonego świata. ONZ podkreśla, że bez poszanowania praw ludów rdzennych nie osiągniemy globalnych celów klimatycznych, społecznych ani gospodarczych.
Obchody w 2025 roku – temat przewodni i działania
W 2025 roku tematem przewodnim obchodów jest:
„Indigenous Peoples’ Right to SelfDetermination: A Pathway for Food Security and Sovereignty”
W centrum uwagi znajduje się prawo do samostanowienia jako warunek niezależności, bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności.
Równolegle, w USA obchody skupiają się wokół tematu:
„Indigenous Peoples and AI: Defending Rights, Shaping Futures”
Podkreślane jest niebezpieczeństwo wykluczenia w erze technologicznej oraz szansa na to, by nowe narzędzia służyły ochronie praw, języków i kultur.
Przykładowe inicjatywy:
- Indie (Tripura, Ranchi): pochody, festiwale, prezentacje tradycyjnej sztuki i kuchni, ale także protesty polityczne.
- Kanada, Australia: wydarzenia edukacyjne, wsparcie dla rdzennych młodzieżowych liderów i programy ochrony języków.
- ONZ: wirtualne panele i dyskusje z liderami społeczności rdzennej,
Wspólny głos dla wspólnej przyszłości
Międzynarodowy Dzień Ludności Rdzennej to nie tylko data w kalendarzu. To wezwanie do solidarności, uznania i współpracy. To przypomnienie, że bez różnorodności, bez lokalnej wiedzy i bez głosu tych, którzy żyją najbliżej natury – nie zbudujemy przyszłości, która będzie dobra dla wszystkich.
Zatrzymaj się na chwilę 9 sierpnia. I pozwól, by ten głos dotarł również do Ciebie.
*Dane pochodzą z: https://www.un.org/en/fight-racism/vulnerable-groups/indigenous-peoples?utm_source=chatgpt.com
https://www.amnesty.org/en/what-we-do/indigenous-peoples/?utm_source=chatgpt.com